Rozwód bez orzekania o winie – kiedy warto go wybrać?

Rozwód bez orzekania o winie oznacza, że sąd nie ustala, który z małżonków odpowiada za rozpad małżeństwa. Jest możliwy wtedy, gdy oboje małżonkowie zgodnie wniosą o zaniechanie orzekania o winie.

Taki rozwód często pozwala skrócić postępowanie i ograniczyć zakres postępowania dowodowego, co może zmniejszyć koszty związane z udziałem pełnomocników. Ma jednak również konsekwencje, o których warto wiedzieć przed złożeniem pozwu, w szczególności dotyczące alimentów między byłymi małżonkami. Poniżej wyjaśniam warunki i przebieg sprawy, związane z nią koszty oraz sytuacje, w których lepiej nie rezygnować z ustalania winy.

I.Czym jest rozwód bez orzekania o winie?

Co do zasady, orzekając rozwód, sąd ustala, czy i który z małżonków ponosi winę za rozkład pożycia. Jeżeli jednak oboje małżonkowie zgodnie żądają zaniechania orzekania o winie, sąd nie bada tej kwestii. W takim przypadku występują skutki takie, jak gdyby żadne z małżonków nie ponosiło winy.

Potoczne określenie „rozwód za porozumieniem stron” nie oznacza odrębnego trybu przewidzianego w przepisach. Nawet przy pełnej zgodzie małżonków sąd musi samodzielnie ustalić, czy między nimi nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia oraz czy nie zachodzą przeszkody do orzeczenia rozwodu. Porozumienie małżonków może uprościć postępowanie, ale nie zastępuje rozprawy ani wyroku sądu.

II.Jakie warunki trzeba spełnić, żeby sąd nie orzekał o winie?

Aby sąd odstąpił od orzekania o winie, muszą być spełnione następujące warunki:

1. Zgodne żądanie obojga małżonków. Wystarczy, że jedno z nich zgłosi taki wniosek w pozwie, a drugie przyłączy się do niego w odpowiedzi na pozew albo podczas rozprawy.
2. Zupełny i trwały rozkład pożycia. Oznacza to ustanie więzi emocjonalnej, fizycznej i gospodarczej oraz brak realnych widoków na powrót do wspólnego życia.
3. Brak negatywnych przesłanek rozwodu. Sąd nie orzeknie rozwodu, jeżeli ucierpiałoby na tym dobro wspólnych małoletnich dzieci albo gdy rozwód byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Znaczenie może mieć również sytuacja, w której rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny, a drugi nie wyraża na niego zgody.

Zgodne żądanie zaniechania orzekania o winie nie jest ostateczne. Każdy z małżonków może je cofnąć do chwili zamknięcia rozprawy, a także w postępowaniu apelacyjnym. W takim przypadku sąd musi rozstrzygnąć również o winie za rozkład pożycia.

III.Co warto ustalić z małżonkiem przed złożeniem pozwu?

Im więcej kwestii uda się uzgodnić przed rozpoczęciem sprawy, tym większa szansa, że postępowanie zakończy się na jednej rozprawie. Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci albo nadal zajmują wspólne mieszkanie, sąd musi rozstrzygnąć również te kwestie w wyroku rozwodowym.

• Władza rodzicielska i kontakty z dziećmi. Warto przygotować pisemne porozumienie dotyczące wykonywania władzy rodzicielskiej i kontaktów z dziećmi. Sąd uwzględni je, jeżeli będzie zgodne z dobrem dzieci. Na zgodny wniosek małżonków może nie orzekać szczegółowo o kontaktach.
• Alimenty na dzieci. Dobrze wcześniej ustalić proponowaną wysokość alimentów i przygotować zestawienie miesięcznych kosztów utrzymania dzieci. Sąd nie jest jednak związany ustaleniami rodziców. Samodzielnie ocenia usprawiedliwione potrzeby dzieci oraz możliwości zarobkowe i majątkowe każdego z rodziców.
• Wspólne mieszkanie. Jeżeli po rozwodzie małżonkowie nadal będą zajmować wspólne mieszkanie, warto ustalić sposób korzystania z poszczególnych pomieszczeń i części wspólnych. Sąd może uregulować tę kwestię w wyroku rozwodowym.

IV.Jak wygląda rozprawa i o co pyta sąd?

Jeżeli pozwany uznał powództwo, a małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci, sąd może ograniczyć postępowanie dowodowe do przesłuchania stron. W takiej sytuacji przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków może okazać się zbędne, choć ostateczna decyzja należy do sądu.

W zgodnej sprawie rozwodowej Sąd Okręgowy w Katowicach zazwyczaj pyta małżonków o to, kiedy i z jakich przyczyn ustały łączące ich więzi emocjonalne, fizyczne i gospodarcze, czy istnieje szansa na odbudowanie małżeństwa oraz czy oboje nadal podtrzymują zgodne żądanie rozwodu bez orzekania o winie.

Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci, sąd zwykle dokładniej bada ich sytuację. Może pytać między innymi o to, z którym rodzicem dzieci mieszkają, kto zajmuje się nimi na co dzień, jak wyglądają kontakty z drugim rodzicem oraz w jaki sposób rodzice uczestniczą w kosztach ich utrzymania.

Zakres pytań na rozprawie zależy między innymi od treści pozwu i stanowiska pozwanego. Im dokładniej przedstawiono w pozwie najważniejsze okoliczności, tym mniej kwestii sąd będzie musiał dodatkowo wyjaśnić podczas rozprawy. O tym, jak przygotować pozew o rozwód i jakie dokumenty do niego dołączyć, piszę w osobnym tekście.

V.Ile trwa rozwód bez orzekania o winie?

Jeżeli małżonkowie są zgodni, pozew został prawidłowo przygotowany, a między nimi nie ma sporu dotyczącego dzieci, alimentów ani wspólnego mieszkania, sprawa często może zakończyć się na jednej rozprawie. Nie jest to jednak gwarantowane. Czas trwania postępowania zależy między innymi od obciążenia sądu, terminu wyznaczenia rozprawy, doręczenia pozwu drugiemu małżonkowi oraz ewentualnych braków formalnych.

W praktyce na pierwszy termin rozprawy w Sądzie Okręgowym w Katowicach czeka się zwykle od 3 do 6 miesięcy. Prawidłowo przygotowany i kompletny pozew ułatwia sprawne nadanie sprawie biegu, jednak nie gwarantuje wyznaczenia rozprawy w określonym terminie.

Do całkowitego czasu trzeba doliczyć również okres potrzebny na uprawomocnienie się wyroku. Jeżeli żadna ze stron nie złoży wniosku o uzasadnienie ani apelacji, wyrok może uprawomocnić się po upływie terminu na zaskarżenie.

Dla porównania, rozwód z orzekaniem o winie zazwyczaj trwa dłużej. Sąd musi wtedy ustalić przyczyny rozpadu małżeństwa i przeprowadzić bardziej rozbudowane postępowanie dowodowe. Często konieczne jest przesłuchanie świadków, analiza dokumentów i wyznaczenie kilku terminów rozpraw. Takie postępowanie może trwać wiele miesięcy, a niekiedy lat.

VI.Ile kosztuje rozwód bez orzekania o winie?

Opłata sądowa od pozwu o rozwód wynosi 600 zł. Jeżeli sąd orzeknie rozwód na zgodny wniosek obojga małżonków bez orzekania o winie, po uprawomocnieniu się wyroku zwróci z urzędu połowę tej kwoty, czyli 300 zł.

Jeżeli korzystasz z pomocy adwokata, musisz uwzględnić również wynagrodzenie pełnomocnika. Jego wysokość zależy od umowy z kancelarią, zakresu pomocy i stopnia skomplikowania sprawy. Zgodne postępowanie zazwyczaj wymaga mniejszego nakładu pracy niż spór dotyczący winy, ale nie ma jednej ustawowej ceny takiej usługi.

VII.Rozwód bez orzekania o winie a alimenty między byłymi małżonkami

To jedna z najważniejszych konsekwencji rozwodu bez orzekania o winie. Były małżonek może żądać alimentów, jeżeli znajduje się w niedostatku, czyli nie jest w stanie zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb własnymi siłami, mimo wykorzystania posiadanych możliwości zarobkowych i majątkowych.

Obowiązek alimentacyjny jest co do zasady ograniczony w czasie. Wygasa po upływie pięciu lat od orzeczenia rozwodu, chyba że sąd, ze względu na wyjątkowe okoliczności, przedłuży ten okres. Wygasa również wtedy, gdy osoba uprawniona do alimentów zawrze nowe małżeństwo.

VIII.Rozwód bez orzekania o winie a podział majątku

Rozwód bez orzekania o winie nie wpływa bezpośrednio na sposób podziału majątku wspólnego. Co do zasady udziały małżonków w tym majątku są równe. W wyjątkowych przypadkach możliwe jest ustalenie nierównych udziałów.

Sąd może dokonać podziału majątku już w wyroku rozwodowym, jeżeli zawnioskuje o to przynajmniej jedno z małżonków, a przeprowadzenie podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu. Jeżeli jednak małżonkowie spierają się o skład lub wartość majątku, rozliczenie nakładów albo wysokość udziałów, podział zazwyczaj wymaga odrębnego postępowania.

Po rozwodzie byli małżonkowie mogą również podzielić majątek umownie. W razie braku porozumienia podziału można dochodzić przed sądem w osobnym postępowaniu.

IX.Kiedy lepiej nie rezygnować z orzekania o winie?

Rozwód bez orzekania o winie nie zawsze będzie najlepszym rozwiązaniem. Warto rozważyć żądanie ustalenia wyłącznej winy drugiego małżonka, jeżeli rozpad małżeństwa nastąpił wyłącznie z przyczyn leżących po jego stronie, a po rozwodzie Twoja sytuacja materialna może się istotnie pogorszyć.

Decyzję o rezygnacji z orzekania o winie warto podjąć po analizie dowodów, możliwych skutków alimentacyjnych, przewidywanego czasu postępowania i jego kosztów. Stanowisko w tej sprawie można zmienić przed prawomocnym zakończeniem postępowania. Po uprawomocnieniu się wyroku co do zasady nie można już w odrębnym postępowaniu doprowadzić do ustalenia wyłącznej winy drugiego małżonka.

Tekst ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani opinii prawnej w indywidualnej sprawie. Jeżeli potrzebujesz oceny swojej sytuacji, skonsultuj ją z adwokatem.

adw. Anna DembińskaAdwokat · Kancelaria Adwokacka w Katowicach

Prowadzę sprawy karne i karne wykonawcze, rodzinne oraz cywilne. Każdą sprawę prowadzę osobiście.